23 September 2012

translated BRÉVA LIKO AND HIDDE

{803 CE ~ Liko Ovira-Linda}

LJAWA ERVNOMA.
VMB VSA LJAWA ÉTHLA.S WILLE
AND VMB VSA LJAWA FRYDOM.S WILLE,
THVSAND WARA SA BIDD.IK TO JO.


Lieve erfgenamen,
omwille van onze lieve voorouders,
en omwille van onze lieve vrijheid,
duizendmaal zo bid ik tot u.

Beloved heirs,
For the sake of our dear ancestors,
and our dear freedom,
I beg you a thousand times.


OCH LJAWE NE LÉT THA AGON ÉNIS PAPEKAPPE
TACH NIMMERTHE OVER THISSA SKRIFTA NE WÉJA.
HJA SPRÉKATH SWÉTA WIRDA, MEN HJA TORNATH VNMARKSÉM
AN ALLES HWAT FON VS FRYAS TREFTH.


Och lieve, laat de ogen van een 'papekeppe' ('schandknaap van de paus'; monnik)
toch nimmer over deze schriften weiden (grazen).
Zij spreken zoete woorden, maar tornen ongemerkt,
aan alles wat ons Frya's (vrijen) betreft.

Oh dear, never let the eyes of a 'pope's-catamite' (monk)
graze over these writings.
They speak sweet words, but they tamper unnoticed
with all that relates to us Fryas (free or Frya's people).


VMBE RIKA PREBENDE TO WINNANDE
SA HÉLATH HJA MITH THA POPPA KENINGGAR.
THISSA WÉTATH THAT WI HJARA GRATESTE FJANDA SEND.
THRVCHDA WI HJARA LJUDA TO SPRÉKE THVRA,
VR FRYDOM RJUCHT AND FORSTNE PLICHT.


Om rijke profijten te winnen,
heulen zij met de vreemde koningen.
Deze weten dat wij hun grootste vijanden zijn,
omdat wij tot hen (zijlieden) spreken durven
over vrijheid, recht en vorstenplicht.

To win rich profits
they conspire with foreign kings.
These know that we are their greatest enemies
because we dare speak to them
of freedom, rights (justice), and royal responsibilities.


THERVMBE LÉTATH HJA ALLES VRDILIGJA.
HWAT FON VSA ÉTHLUM KVMTH
AND HWAT THÉR JETA REST FON VSA ALDA SÉDUM.


Daarom laten zij alles verdelgen,
wat van onze voorouders komt,
en wat er nog rest van onze oude zeden.

Therefore they destroy all
that comes from our ancestors,
and what is still left of our old customs.


OCH LJAWA IK HAV BY THAM ET HOVE WÉST.
WIL WR.ALDA.T THJELDA
AND WILLATH WI VS NAVT STERIK NE MAKJA.
HJA SKILUN VS ALGADUR VRDILIGJA.


Och lieve, ik ben bij hen aan het hof geweest.
Als Wralda het toelaat,
en wij ons niet sterk maken,
zullen zij ons allegaar verdelgen.

Oh dear, I have been at their courts.
If Wralda permits it,
and we do not strengthen ourselves,
they will destroy us altogether.


SKRÉVEN TO LJUD.WERD.
ACHT.HONDRED AND THRJU JÈR, NÉI KERSTEN BIGRIP.
LIKO TONOMATH OVIRA.LINDA.


Geschreven te Ljudwerd,
achthonderd en drie jaar, naar kerstenbegrip.
Liko toegenaamd Ovira-Linda.

Written at Ljudwerd,
Year eight-hundred and three, by Christian notion.
Liko, surnamed Ovira-Linda


~ ~ ~ ~ ~ ~

{1256 CE ~ Hidde Oer-A Linda}

OKKE MIN SVN.
THISSA BOKA MOT I MITH LIF AND SÉLE WARJA.
SE VMBIFATTATH THJU SKÉDNISSE FON VS ÉLE FOLK
AK FON VSA ÉTHLUM.


Okke mijn zoon.
Deze boeken moet je met lijf en ziel bewaren.
Ze bevatten de geschiedenis van ons hele volk,
ook van onze voorouders.

Okke my Son,
You must protect these books with life and soul.
They contain the history of our whole folk,
also of our ancestors.


VRLÉDEN JÉR HAB IK THAM UT.ER FLOD HRED
TOLIK MITH THI AND THINRA MODER.
THA HJA WÉRON WET WRDEN.
THÉRTHRVCH GVNGON HJA AFTERNEI VRDARVA.


Verleden jaar heb ik ze uit de vloed gered
tegelijk met jou en je moeder.
Doch ze waren nat geworden,
daardoor gingen zij later bederven.

Last year I saved them from the flood
with you and your mother;
but they had become wet,
and therefore began to perish.


VMBE HJA NAVT TO VRLYSA
HAB IK RA VP WRLANDISK PAMPIER WRSKRÉVEN.
SAHWERSA THV SE ERVE. MOT THU SE AK WRSKRIVA.
THIN BARN ALSA TILTHJU HJA NIMMERTHE WÉI NAVT NE KVMA.


Om ze niet te verliezen,
heb ik ze op overlands papier overgeschreven.
Als jij ze erft, moet je ze ook overschrijven.
Jouw kinderen ook, opdat zij nimmer wegraken.

In order not to lose them,
I copied them on imported paper.
Should you inherit them, you must also copy them.
And your children, so they may never be lost.


SKRÉWEN TO LJUWERT. NÉI ATLAND SVNKEN IS.
THAT THRJA THUSOND.FJVWER HVNDRED
AND NJUGON AND FJVWERTIGOSTE JÉR.


Geschreven te Ljuwert, nadat Atland verzonken is,
het drieduizend-vierhonderd
en negen en veertigste jaar.

Written at Liuwert, after Atland sank,
in the three thousand four hundred
and forty-ninth year.


THAT IS NEI KERSTEN RÉKNONG
THAT TVELF.HVNDRED.SEX AND FIFTIGOSTE JÉR.
HIDDE TOBINOMATH OER.A LINDA.
WAK.


Dat is naar kersten-rekening
het twaalf-honderd-zes en vijftigste jaar.
Hidde toebenaamd Oer-a Linda.
Waak!

That is by Christian calculation,
the twelve hundred and fifty sixth year.
Hidde, surnamed Oer-a  Linda.
Watch (wake)!

22 September 2012

translated TEX FRYAS

{011/13}
TEX. FRYA.S.
HELD BÉID THA FRYA.
TO THA LESTA SKILUN HJA MY HWITHER.SJA.
THACH THÉRA ALLÉNA MÉI IK AS FRY KANNA
THÉR NÉN SLAF IS FON ÉN OTHER NI FON SINE TOCHTA.
~ HIR IS MIN RÉD. ~


Frya's tex (tekst, testament).
Heil wacht de vrijen.
Uiteindelijk zullen zij mij weerzien.
Doch die alleen beschouw ik als vrij
die geen slaaf is van een ander noch van zijn tochten (gedachten).
~ Hier is mijn raad. ~

Frya's tex (text, testament).
Health (prosperity, welfare) awaits the free.
At the end they will see me again.
Though them only can I see as free
who is neither a slave to another nor to his thoughts.
~ Here is my counsel. ~


(1.) SAHWERSA THJU NÉD ARG SY.
AND GODE RÉD AND GODE DÉD NAWET MAR NE FORMUGE
HROP THAN THI GAST WR.ALDAS AN.
MEN J NE MOT.IM NAVT ANHROPA BIFARA ALLE THINGA PRVVATH SEND.
THA IK SEGZ TO JO MITH RÉDENE AND TID SKIL.ET WARA
THA MODELASA SKILUN AMMAR SWIKA VNDER HJARA AJN LÉD.


1. Wanneer de nood hoog is,
en goede raad en goede daad niets meer vermogen,
roep dan Wralda's geest aan.
Maar u moet hem niet aanroepen, voordat alle dingen beproefd zijn.
Doch ik zeg u met redenen, en tijd zal het leren:
De moedelozen zullen immer bezwijken onder hun eigen leed. [21]

1. When in dire distress,
and when good advice and good deeds avail to nothing,
then call on Wralda's ghost (spirit).
but do not call him before all things are tried out.
For I tell you with reasons, and time will prove it:
the dispirited will collapse under their own sorrow.


2. WR.ALDAS GAST MÉI MAN ALLÉNA KNIBUWGJANDE TANK TOWIA.
JA THRJU WARA. FAR HWAT JV FON HIM NOTEN HAVE
FAR HWAT JV NITH AND FARA HAPE
THÉR HY JO LÉT AN ANGA TIDA.


2. Alleen Wralda's geest mag men knielend danken,
ja driemaal: voor wat u van hem genoten heeft,
voor wat u geniet en voor de hoop,
die hij u laat in enge tijden.

2. Only Wralda's ghost may be thanked kneeling,
yes thrice fold: for what you have received earlier,
for what you enjoy now, and for the hope
he will give in time of need.


3. J HAWED SJAN HO RING IK HELPE LÉNDE.
DVA AL ÉN MITH JO NÉSTON.
MEN NE TOF NAVT TIL MAN {12} JO BÉDEN HETH.
THA LYDANDE SKOLDE JO FLOKA
MIN FAMNA SKOLDUN JVWA NAMA UFFAGA UT.AT BOK
AND IK SKOLDE JO LIK VNBIKANNADE OFWISA MOTA.


3. U heeft gezien, hoe snel ik hulp verleende.
Doe evenzo met uw naasten,
maar niet voordat men u gevraagd heeft;
de lijdende zou u vervloeken,
mijn fammen zouden uw naam uitvagen uit het boek
en ik zou u als een onbekende moeten afwijzen.

3. You have seen how quickly I provided assistance.
Do likewise to your neighbour,
but not until one has asked you.
The suffering would curse you,
my fams would erase your name from the book,
and I would have to reject you as a stranger.


4. NIM NAMMAR KNI.BUWGJANDE TANK FON.JV NÉSTON AN.
THJUS AGATH WRALDA.S GAST.
NID SKOLDE J BIKRJUPA. WISDOM SKOLDE J BILAKA
AND MIN FAMNA SKOLDON JO BITIDZA FON FADERRAV.


4. Neem nimmer
van uw naaste kniebuigende dank aan.
Deze komt Wralda's geest toe.
Nijd zou u bekruipen, wijsheid zou u belachen,
en mijn fammen zouden u betichten van vaderroof.

4. Never accept kneeling-thanks from your neighbour.
That is for Wralda’s ghost only.
Envy would assail you, Wisdom would ridicule you,
and my fams would accuse you of fathertheft.


5. FJUWER THINGA SEND TO JVWE NOT JÉVEN.
MITH NAMA. LOFT. WÉTER. LAND AND FJUR.
MEN WR.ALDA WIL THÉR ALLÉNA BISITTAR OF WÉSA.


5. Vier dingen zijn u tot nut gegeven,
met name lucht, water, land en vuur.
Maar alleen Wralda zal daarvan bezitter zijn.

5. Four things are given for your needs,
namely air, water, land, and fire.
but only Wralda will be possessor thereof.


THÉRVMBE RÉD IK JO.
J SKILUN JO RJUCHTFÉRDIGA MANNA KIASA.
THAM THJU ARBÉD AND THA FRUCHDA NÉI RJUCHTA DÉLA.
SA THAT NAMMAN FRY FON WARKA NI FON WÉRA SY.


Daarom raad ik u aan:
U moet zich rechtvaardige mannen kiezen,
die de arbeid en vruchten (vreugdes) eerlijk verdelen,
zodat niemand vrij zal zijn van werken noch van weren.

Therefore I advise you,
you shall choose upright men,
who will fairly divide the labour and the fruits (pleasures),
so that no man is exempt from working nor from defending.


6. SAHWERSA THÉR AMMAN AMONG JO FVNDEN WARTH
THÉR SIN AJN FRYDOM VRSELLATH.
THAM N.IS NAVT FON JVW FOLK.
HI IS EN HORNING MITH BASTERD BLOD.


6. Wanneer er iemand onder u gevonden wordt,
die zijn eigen vrijheid verkoopt,
die is niet van uw volk,
hij is een hoerning met bastaardbloed.

6. Should anyone be found amongst you
who would sell his freedom,
he is not of your kind,
he is a whoreson with bastardblood.


IK RÉDE JO THAT J HIM AND SIN MAM TO THAT LAND UT.DRIVA
SÉGZ THAT TO JVWA BARN.
THES MORNES. THES MIDDÉIS AND THES ÉWENDES
TILTHJU HJA THÉROF DRAME THES NACHTIS.


Ik raad u aan, om hem en zijn ma het land uit te drijven.
Zeg dat tot uw kinderen
's-morgens, 's-middags en 's-avonds,
opdat ze er 's-nachts van dromen.

I advise you to drive him and his mom out of the land.
Tell this to your children,
in the morning, at noon and in the evening,
until they dream of it at night.


7. ALLERA MANNALIK THÉR EN OTHER FON SINE FRYDOM BIRAW
AL WÉRE THENE ORE HIM SKELDECH
MOT IK ANDA BARN.TAM ÉNER SLAFINE FARA LÉTA.


7. Alleman die een ander van zijn vrijheid berooft,
al was de ander hem schuldig,
die moet ik aan de kinderleiband van een slavin laten voeren.

7. Anyone who would rob another of his freedom,
even if the other is his debtor, 
I must lead him on a child's leash of a slavegirl.


THACH IK RÉDE JO VMBE SIN LIK AND THAT SINERA MAM
VPP.ÉNE KALE STÉD TO VRBARNANDE.
AFTERNÉI {13} HJARA ASKE FIFTICH FIT ANDA GRVND TO DALVANE
TILHJU THÉR NÉNEN GARS.HALM VP WAXA NI MÉI.
HWAND ALDULKERA GARS SKOLDE JVW DJAROSTA KVIK DÉJA.


ik raad u echter aan om zijn lijk en dat van zijn ma
op een kale plek te verbranden.
Daarna hun as vijftig voet in de grond te begraven,
opdat daar geen grashalm op kan groeien.
want dergelijk gras zou uw dierbaarste vee doden.

I advise you though to burn his corpse and that of his mom
in an arid place,
and bury their ashes fifty feet below the ground,
so that no grass blade may grow up there.
For such grass would kill your dearest animals.


8. NE GRIP NA THAT FOLK FON LYDA NER FON FINDA AN.
WR.ALDA SKOLDE HELPA HJAM.
SA THAT.AT WELD THAT FON JO UT.GONG
VPPA JVWA AJNA HAVEDA SKOLDE WITHER KVMA.


8. Val niet het volk van Lyda noch van Finda aan.
Wralda zou hen helpen,
zodat het geweld dat van u uitging,
op uw eigen hoofden zou weerkomen. [23]

8. Do not attack the people of Lyda, nor of Finda.
Wralda would help them,
so that any violence that goes out from you
would return on your own heads.


9. SAHWERSA THAT MACHTE BÉRA
THAT HJA FON JUWE RÉD JEFTA AWET OWERS WILDE
ALSA AGHAT J TO HELPANE HJAM.
MEN KVMATH HJA TO RAWANDE
FAL THAN VPPA THAM NITHER LIK BLIXENANDE FJVR.


9. Wanneer het mocht gebeuren,
dat zij raad of iets anders van u wilden,
dan dient u hen te helpen.
Maar komen zij om te roven,
val dan op hen neer als bliksemend vuur.

9. If it would happen
that they want advice or something else from you,
then you ought to help them.
But if they come robbing,
then fall down upon them like lightning fire.


10. SAHWERSA ANNEN FON HJAM
ÉNER JVWER TOGHATERUM TO WIF GÉRTH AND HJU THAT WIL.
THAN SKILUN J HJA HJRA DVMHÉD BITJVTHA
THACH WIL HJU TOCH HJRA FRÉJAR FOLGJA
THAT HJA THAN MITH FRÉTHO GA.


10. Wanneer een van hen
een van uw dochters tot vrouw begeert, en zij dat wil,
dan zult u haar op haar domheid wijzen.
Doch wil zij toch haar vrager (vrijer) volgen,
mogen ze dan met vrede gaan.

10. Should one of them
desire one of your daughters as wife, and she wants that,
then you shall explain her dumbness to her.
But if she still wants to follow her asker,
then let them go with peace.


11. WILLATH JVW SVNA FON HJARA TOGHATERUM
SA MOT J ALSA DVA AS MITH JVWA TOGHATERUM.
THACH HOR THA ÉNA NOR THA OTHERA MÉI WITHER KVMA.
HWAND HJA SKOLDUN UTHÉMEDA SÉDA AND PLÉGA MITH.FARA.
AND DRÉI THESSA BY JO HELDGAD WRDE
MÉI IK NAVT LONGER OVIR JO WAKA.


11. Willen uw zonen van hun dochters,
dan moet u evenzo doen als met uw dochter.
Maar noch de een, noch de ander mag weerkomen.
want ze zouden uitheemse zeden en plegen meevoeren,
en zodra deze bij u geheiligd worden,
kan ik niet langer over u waken.

11. If your sons want from their daughters,
you must do the same as with your daughter;
but neither the one nor the other may come back,
for they would introduce foreign morals and habits,
and when these are hallowed by you,
I may no longer watch over you.


12. VPPA MINRE FAM FASTA HAV IK MIN HAP FASTEGTH.
THÉRVMBE MOST J HJA TO JO ÉRE. {14} MODER NÉMA.
FOLGATH J MIN RÉD THAN SKIL HJU NÉMELS MIN FAM BILIWA
AND ALLA FRANA FAMNA THÉR HJA FOLGJA.
THAN SKIL THJU FODDIK NAMER UTGA
THÉR IK FAR JO VPSTOKEN HAV.


12. Op mijn fam Fasta heb ik al mijn hoop gevestigd.
Daarom moet u haar tot uw eremoeder nemen.
Volgt u mijn raad, dan zal zij namaals mijn fam blijven
en alle vrone fammen die haar volgen.
Dan zal de foddik nimmer uitgaan,
die ik voor u opgestoken heb.

12. Upon my fam Fasta I have placed all my hopes.
Therefore you must take her as your mother-of-honor.
If you follow my advice, she will hereafter remain my fam,
and all dedicated fams who follow her.
Then the foddik which I have lighted for you,
will never be extinguished.


THAT LJUCHT THÉRA. SKIL THAN ÉVG JVWE BRYN VPKLARJA.
AND J SKILUN THAN ÉVIN FRY BILYVA FON VNFRYA WELD
AS JVWA SWITE RINSTRAMA
FON THAT SALTE WÉTER THÉR ANDELASE SÉ.


Het licht daarvan zal dan eeuwig uw brein opklaren,
en u zult dan even vrij blijven van onvrije macht,
als uw zoete reinstromen
van het zoute water der eindeloze zee.

Then its light shall always clear up your brain,
and you shall remain as free from unfree domination
as your sweet (fresh) rainstreams
from the salt water of the endless sea.

translated FORMA SKÉDNISE

{5/30}
THIT STAND VPPA THA WAGUM ET FRYA.S BURCH TO TEX.LAND A.SKRIWEN.
THAT STÉT AK TO STAVIA AND TO MÉDÉA.S BLIK.


[12]
Dit stond op de wanden van Fryasburg te Texland geschreven, 

het staat ook te Stavia, en te Medeasblik.

This stands written upon the walls of Fryasburgh at Texland,
it also stands at Stavia and Medeasblik.

~ ~ ~

{6}
THAT WAS FRYA HIS DÉI
AND TO THÉRE STONDE WAS.T VRLÉDEN SJVGUN WARA SJVGUN JÉR.
THAT FASTA WAS ANSTALD AS FOLK.MODER NÉI FRYA.S JÉRTA.
THJU BURCH MÉDÉA.S.BLIK WAS RÉD AND EN FAM WAS KÉREN.


Het was Frya's dag
en te dier tijd was het zeven maal zeven jaar geleden,
dat Fasta was aangesteld als volksmoeder, naar Fryas begeerte.
De burg Medeasblik was gereed en een fam (vrouwe) was gekozen.

It was Frya's day,
and seven times seven years had passed
since Fasta was appointed as folkmother by Frya's desire.
The burgh Medeasblik was ready, and a fam (lady) was chosen. 

 
NW SKOLDE FASTA THJU NÉJA FODDIK VPSTÉKA.
AND THA THAT DÉN WAS AN AJNWARDA FON THAT FOLK
THA HROP FRYA FON HIRA WAK.STARE
SA THAT ALLERAMANNALIK THAT HÉRA MACHTE.


[13]

Nu zou Fasta de nieuwe foddik (licht) opsteken,
en toen dat gedaan was in tegenwoordigheid van het volk,
toen riep Frya van hare waak-ster,
zodat iedereen het horen mocht:

Now Fasta would light the new foddik (fire),
and when that was done in the presence of the people,
Frya called from her watch-star,
so that every one could hear it:

 

FASTA. NIM THINRA STIFTE AND WRYT THA THINGA
THÉR IK ÉR NAVT SEDSA NE MACHTE.
FASTA DÉDE ALSA HJA BODEN WARTH.
SA SEND WY FRYA.S BARN.A VSA FORMA SKÉDNISE KÉMEN.


Fasta, neem je stift en schrijf de dingen,
die ik eerder niet zeggen mocht.
Fasta deed zoals haar geboden werd.
Zo zijn wij Frya's kinderen aan onze oudste geschiedenis gekomen.

Fasta, take your style and write the things,
that I could not say earlier.
Fasta did as she was told.
That's how we Frya's children begot our first history.


~ ~ ~ THAT IS VSA FORMA SKÉDNISE. ~ ~ ~
WR.ALDA THAM ALLÉNA GOD AND ÉVG IS.
MAKADE T.ANFANG. DANA KÉM TID.
TID WROCHTE ALLE THINGA. AK JRTHA.


~ Dit is onze oudste geschiedenis. ~
Wralda, die alleen goed en eeuwig is,
maakte de aanvang, daarna kwam tijd.
Tijd wrochte alle dingen, ook aarde.

~ That is our first history. ~
Wralda, that alone is good and eternal,
made the beginning. Then came time.
Time wrought all things, also earth. 

 
JRTHA BARDE ALLE GARSA KRUDON AND BOMA.
ALLET DJARA KWIK AND ALLE.T ARGE KWIK.
ALHWAT GOD AND DJAR IS. BROCHT HJU BY DÉGUM
AND ALHWAT KWAD AND ARG IS. BROCHT HJU THES NACHTIS FORTH.
AFTER.ET TWILIFTE JOL.FÉRSTE BARDE HJU THRJA MANGÉRTA

 

Aarde baarde alle grassen, kruiden en bomen.
Alle dierbare en alle erge beesten.
Al wat goed en dier is, bracht ze bij dag,
en al wat kwaad en erg is, bracht ze des nachts voort.
Na het twaalfde jolfeest baarde ze drie meisjes:

Earth bore all grasses, herbs, and trees,
all dear and all noxious animals.
All that is good and dear she brought by day,
and all that is bad and injurious she brought forth by night.
After the twelfth yolfeast she bore three girls:

 
LYDA WARTH UT GLIANDE
FINDA WARTH UT HÉTA. AND
FRYA WARTH UT WARME STOF.
THA HJA BLAT KÉMON SPISDE WR.ALDA HJAM MITH SINA ADAMA.
TILTHJU THA MANNESKA AN HIM SKOLDE BVNDEN WÉSA.

 

Lyda werd uit gloeiende,
Finda werd uit hete, en
Frya werd uit warme stof.
Toen ze blootkwamen, spijsde Wralda hen met zijn adem,
opdat de mensen aan hem zouden gebonden wezen.

Lyda out of glowing,
Finda out of hot, and
Frya out of warm matter.
When they came bare, Wralda fed them with his breath,
so mankind would be bound to him. 

 
RING AS HJA RIP WÉRON KRÉJON HJA FRUCHDA AND NOCHTA ANDA DRAMA.
WR.ALDA.S OD TRAD TO RA BINNA.
AND NW BARDON EK TWILIF SVNA AND TWILIF TOGETHERA.
EK JOL.TID TWÉN.
THÉROF SEND ALLE MANNESKA KÉMEN.
 


Zodra ze rijp waren, kregen zij vreugde en genot ('vruchten en noten') in de dromen.
Wralda's od (?) trad tot hen binnen.
En nu baarden zij elk twaalf zonen en twaalf dochters,
elke joltijd een tweeling.
Daarvan zijn alle mensen gekomen.

As soon as they were ripe they got dreams of pleasure and delight ('fruits and nuts').
Wralda's od (?) came into them.
And now they each bore twelve sons and twelve daughters,
each yoltime twins.
Thereof all mankind has come.